Kiến trúc cổ Châu Mỹ

Từ rất lâu trước khi người châu Âu đặt chân lên đất Mỹ (1519), tại một số vùng Trung và Nam Mỹ như Mêhicô, Pêru đã xuất hiện các nền văn minh rực rỡ. Thế kỷ thứ VIII trước CN, khi cộng đồng nguyên thủy bị phân hóa, các kỹ thuật tưới tiêu mới ra đời khiến cho nguồn lao động nông nghiệp dư thừa được huy động sang làm công việc xây dựng. Những kim tự tháp, các tượng hoành tráng, các khu công trình lớn có trang trí nhiều họa tiết kiến trúc lần lượt xuất hiện. Chín thế kỷ đầu tiên sau CN được gọi là thời kỳ cổ điển. Tục tế thần đã sản sinh ra hàng loạt trung tâm tôn giáo lớn của nhiều quốc gia – đô thị.
Từ thế kỷ thứ X đến thế kỷ thứ XV các quốc gia – đô thị cổ tàn lụi dần. Việc xây các kim tư tháp để tế thần cũng hầu như chấm dứt. Giới quân phiệt lên thay thế đã cho xây dựng các quốc gia – đô thị nô lệ mới. Từ đó, nền văn hóa của dân tộc Toltéc đã phát triển ở Trung Mỹ và văn hóa của dân tộc Inca đã phát triển ở Andes cho đến khi người Âu tràn vào.

Kiến trúc cổ Châu Mỹ 1

KIẾN TRÚC CỦA NGƯỜI TOLTÉC
Toltec là dân tộc xuất hiện sớm nhất trên lãnh thổ châu Mỹ. Khoảng 5000 năm trước CN, cách thành phố Mêhicô không xa về phía Nam họ đã từng xây dựng Kim tự tháp Cucuinôbốn cấp hình tròn cao tới 20m, đường kính đáy 135m VỚI những thang rộng dẫn lên đền thở trên đỉnh. 
Teotihuacan có nghĩa là thị trấn của Thần Mưa. Thị trấn này rộng 36km2, nằm ở độ cao 2.300 mét so với mặt biển. Vào thời thịnh vượng nhất, dân số đã lên tới 20 vạn, với 4.000 tòa nhà xây bằng đá núi lửa trong đó có cả những cung điện được trang trí bằng những pho tượng mỹ lệ. Tất cả các công trình được bố cục dọc theo mặt bằng hình chữ nhật, dựa trên các nguyên lý hài hòa vũ trụ.
Một đại lộ lớn chia đôi thành phố và nối liền các chợ, đền đài và quảng trường, ở đây đã từng có khá nhiều kim tự tháp giá trị. Nổi tiếng nhất là kim tự tháp Mặt Trời cao khoảng 63m, kích thước đáy tháp là 225m X 220m, được xây bằng 2,5 triệu tấn vật liệu. Tháp này gồm 5 tầng với các bậc thềm được dùng làm khán đài khi có đám rước. Các bậc thang ở dưới rộng, càng lên cao càng hẹp và dốc dần. Đỉnh tháp ngày nay chỉ còn là một mặt bằng rộng độ 12m2. Định cư trên một cao nguyên đất cát, bị mặt trời chói chang hun nóng, bị mưa to xói mòn nên “ân huệ của Trời” đã trở thành nhân tố quyết định cuộc sống của con người. Mưa ít, khô hạn hay mưa đến không phải lúc, trái mùa hoặc mưa quá nhiều đều là tai họa đối với người Toltec. Theo một quan niệm cổ, Mặt Trời tượng trưng cho sức nóng và sự sung túc, là mơ ước của mọi con người. Có lẽ đây chính là lý do khiến cho người Toltéc phải tốn công xây dựng một ngôi đền tháp lớn nhất của mình để thờ thần Mặt Trời.
Mặt ngoài của đền tháp được trang trí bằng các tranh vẽ và hình chạm chìm được phân cách đều theo chiều nằm ngang. Trong đền có một tượng thần bằng đá, ngực dát bằng vàng, tỏa ánh sáng lóng lánh dưới ánh Mặt Trời, (bức tượng này về sau đã bị người Tây Ban Nha phá hủy). Tháp được xây bằng gạch, bên ngoài ốp bằng các đá núi lửa màu đỏ.
Mặt bằng tháp được đặt lệch 17° so với hướng Bắc – Nam. Hàng năm cứ vào lúc 12 giờ trưa ngày 21 tháng sáu là mặt trời lại rọi ánh sáng lên đủ cả bốn mặt tháp. Khi đó bóng của tháp trùng với chân của đế tháp. Có thể tháp này cũng là một thứ lịch dùng để tính năm và tính mùa theo ánh sáng mặt trời, của người dân địa phương.
Rẽ phải tư tháp Mặt Trời, một con đường dài 2km, rộng 45m sẽ đến tháp Mặt Trăng nằm ở phía Bắc. Tháp này thấp hơn, khoảng 56 mét, đáy rộng 142 X 158 mét. Có lẽ đây là tháp xưa nhất của người Toltec được xây bằng đá sỏi vớt tư dưới sông lên. Cách đó không xa là đền thờ Quetzalcoatl, vị vua anh minh cai trị vào thời phát triển rực rỡ nhất của nền văn minh Toltec. Mặt tiền của đền là một điêu khắc tiêu biểu của văn hóa Toltéc, miêu tả Tlalôc với cặp mắt lồi ra ngoài, răng nhô, xung quanh có nhiều hình rắn có lông vũ.
Trên sân đền có bốn bàn thờ cao. Đây là nơi các giáo sĩ và chức sắc chứng kiến các lễ hội và những cuôc vui chơi nhảy múa. Giữa sân có một bàn thờ chính, với 4 đợt thang, mỗi đợt gồm 13 bâc. Như vậy tổng cộng có 52 bâc, tượng trưng cho một thế kỷ gồm 52 năm theo cách tính của người Toltéc. Cứ mỗi 52 năm một lần. các giáo sĩ lại tập trung ở đền Quetzalcoatl để tiễn thế kỷ cũ, đón thế kỷ mới. Trong mỗi dịp như vậy lại có một mạng người bị dâng lên để tế thần, hầu cứu cho hạ giới thoát được sự sụp đổ. Ngoài ngôi đền, ở đây còn có Điên Quetzalcoatl.
Người Toltec còn là tác giả của kim tự tháp lớn nhất thế giới ở Cholu với chiều dài đay 300m X 300m. Kim tự tháp này được xây dựng trên cơ sở của một công trình có từ 800 năm trước, nhiều lần bị phá đi xây lại và cuối cùng đã trở thành một bệ rất lớn để đặt ngôi đền thờ Quetzalcoatl lên trên.
Đầu thế kỷ thứ VI, Teotihuacan đã là một nhà nước hùng mạnh có lãnh thổ rất rộng. Nhưng đến khoảng năm 900. có thể do sự xâm lăng của rợ phương Bấc mà nhà cửa bị cháy trụi, dân chúng bỏ đi hết, và thành phố lụi tàn dần.

Xem thêm: Bán nhà nhanh chóng. Dễ dàng. Đăng tin của bạn tại Bán nhà Hải Phòng

Related posts