Kiến trúc của người Maya

Vào khoảng những năm 60 của thế kỷ XX, nhiều người đã từng sửng sốt trước thông tin về sự phát hiện những đường nét khổng lồ vẽ hình những con cua, con chim trên diện tích hàng chục km2 mà mỗi nét rộng bằng cả chiểu rộng một con đường ôtô. Phải quan sát từ độ cao của máy bay mới nhận ra được những đường này là hình gì. Những hình vẽ hoàn chỉnh trên một diện cực lớn như vậy khiến người ta nghĩ tới bàn tay của các sinh vật ngoài hành tinh. Tác giả của những hình vẽ độc đáo này chính là dân tộc Maya – một bộ tộc người Anhđiêng đã từng sinh sống ở bán đảo Giucatan của Trung Mỹ (thuộc Đông Nam Mêhicô, Bắc Goatêmala và Hôndurát ngày nay) từ những năm đầu Công nguyên. Cùng với nền văn minh Andes, nền văn minh Maya đã đạt tới trình độ phát triển cao, không chỉ trong lĩnh vực xây dựng Nhà nước mà còn cả trong lĩnh vực kiến trúc, thiên văn và tính toán thời gian.
Những phát hiện khảo cổ học và các di tích văn bia cho thấy rằng, các quốc gia thành thị cổ đại của người Maya đã được thành lập ngay từ thế kỷ I sau CN và đã tổn tại suốt 10 thế kỷ. Nhưng đến thế kỷ thứ IX và thứx, nhiều cuộc chiến tranh tương tàn và sự xâm lược của các bộ lạc Tônchoki ở phía Tây đã làm cho đa số các quốc gia trên bị tàn lụi. Chỉ có số ít các quốc gia đô thị là còn tiếp tục tồn tại trên bán đảo Yukanta (Mêhicô) cho đến tận nửa đầu thế kỷ XVI, khi thực dân Tây Ban Nha đến xâm lược khu vực này. Quân xâm lược đã sát hại dân bản địa, san phẳng nhiều đền đài, cung điện và phá hủy rất nhiều những tài liệu chữ viết của người Maya, khiến cho cả một dân tộc hầu như bị diệt vong. Nền văn hóa của họ bị tàn phá nghiêm trọng. Phần lớn những tài liệu chữ viết của người Maya đã không thể tìm lại được. Lấy cớ rằng chữ viết của thổ dân da đỏ là sản phẩm của quỷ sa tăng, vào năm 1672, vị giáo chủ người Tây Ban Nha là Điegô đô Lanđa đã ra lệnh đốt hết những bản chép tay của người Maya trước toàn thể dân chúng.
Cho đến nay, ngoài bốn bản chép tay ít ỏi đã được tìm thấy (cũng là bốn bộ luật của người Maya), phẩn lớn di tích văn tự Maya chỉ có trên các bia đá. Nhiều thế kỷ đã trôi qua, nhiều di tích còn lại của nền văn hóa Maya vẫn chưa được giải mã. Đó là các công trình kiến trúc đồ sộ bằng đá có khắc các văn bia, các tác phẩm điêu khắc trên các vách hang, các công cụ lao động do khảo cổ học phát hiện. Tương tự như việc Henri Rawlinson hổi thế kỷ XIX đã khám phá ra cách đọc loại chữ hình nêm của người Ba tư cổ, việc nhà nghiên -cứu người Nga Knôdarốp, vào giữa thế kỷ XX, lần đầu tiên đọc được chữ viết của người Maya đã cho phép chúng ta hiểu được phần nào về nền văn minh Cổ đại lâu đời ở vùng Trung Mỹ này.
Cũng như một số dân tộc Nam Mỹ, người Maya lấy trồng trọt làm nguồn sống, dựa trên những kỹ thuật canh tác khá lạc hậu. Họ chặt
cây bằng rìu đá, sau đó đốt cây lấy tro rồi dùng gậy chọc lỗ để tra hạt.

Kiến trúc của người Maya 1

Họ cũng xây dựng những công trình thủy lợi lớn phục vụ nông nghiệp. Ở Etga vẫn còn di tích của một hệ thống thuỷ lợi được xây dựng từ đầu Công nguyên, gồm các kênh dẫn dài tới 20km kèm theo nhiều đê, đập, cống. Kênh chính rộng 50 mét và sâu 1,5 mét có sức chứa đến 2 tỷ mét khối nước, nối liền với các hồ ao. Ngoài trồng trọt, nghề chăn nuôi, săn bắn và nghề thủ công đều khá phát triển.
Xã hội của người Maya là một xã hội có dân tự do và người nô lệ. Trong sô’ dân tự do lại chia thành giới lao động sản xuất và giới chức sắc, quý tộc và đạo giáo.
Tôn giáo có một vai trò không nhỏ trong đời sống tinh thần. Họ thờ thần Mặt Trời và thần Mưa, có tục lệ thả các bức tượng quý xuống nước, đôi khi còn dùng người sống làm vật tế thẩn.
Người Maya cũng rất nổi tiếng về kiến trúc. Họ đã xây dựng tới khoảng 100 thành phố, trong đó có nhiều thành phố lớn như : Tikal , Copan, Palenka. về quy hoạch, người Maya thường bố trí các điểm dân cư gần nguồn nước, đi lại thuận tiện.
Một trong những thành phố cổ nhất của người Maya là thành phố Tikal đã tồn tại vào thế kỷ thứ VI trước CN đến thế kỷ thứ VI sau CN, trong thung lũng của một vùng rừng già nhiệt đới rất hiếm nước (được phát hiện vào năm 1919). Trên diện tích 16km2, thành phố chia thành 9 khu nối với nhau bằng những con đường lát đá chạy qua ba thung lũng khá sâu.
Nhà cửa ở đây hầu hết được xây dựng bằng đá hoặc bằng đất nung, có khắc chạm rất tinh vi. Đáng chú ý là những kim thự tháp cao tới 70m có tên là “Mặt Trăng” và “Mặt Trời”, được xây bằng đá. Tikal là thành phố có nhiều công trình kiến trúc đạt đến trình độ nghệ thuật rất độc đáo. Một số cung điện tựa vào sườn núi đá, cao tới 5 tầng. Đáng tiếc là cách đây gần 14 thế kỷ, thành phố này đã bị bùn và nham thạch của núi lửa chôn vùi.
Thành phố được bảo tồn nhiều nhất trong di sản kiến trúc của người Maya là thành phố Côpan, nằm cạnh sông, trên lãnh thổ nước Goatêmala ngày nay (hình 357, 358). Côpan cũng là một thành phố lớn và một thời từng là trung tâm kinh tế, chính trị của người da đỏ ở Trung Mỹ. Những công trình kiến trúc của thành phố này phần lớn đểu được xây dựng trong thời gian từ thế kỷ VII đến thế kỷ IX, là thời kỳ phát triển hưng thịnh của nền văn minh Maya dưới triều Vua Mokhaguar và Madrugaa. Những kim tự tháp kết hợp làm đền thờ ở Côpan không hề đồ sộ như những kim tự tháp ở Ai Cập, nhưng lại được xây dựng trong một quần thể kiến trúc có vô số các tấm bia chạm trổ công phu và nhiều bức tượng ở xung quanh, khiến cho những kim tự tháp này có một phong cách nghệ thuật hết sức độc đáo.
Những công trình kiến trúc của người Maya gắn bó mật thiết với những kiến thức rất cao về thiên văn so với những kiến thức khác. Điều này được thể hiện rất rõ trong các công
trình xây dựng và trong việc làm lịch của người Maya, cho đến nay vẫn còn là một bí ẩn.
Dựa trên lịch của mình, người Maya thường xây dựng các thánh đường theo nguyên tắc: mỗi ngày trong tháng ứng với một bậc thang, mỗi tháng ứng với một tầng của thánh đường, còn bậc thang cuối cùng ở trên đỉnh ứng với ngày thứ 365 của năm. Bậc này cũng chính là nơi đặt bàn thờ Chúa Trời.
Như vậy, người Maya đã quan sát sự chuyế:n động của các thiên thể đạt đến độ chính xác phi thường. Một số nhà khoa học cho rằng, phải mất hàng chục nghìn năm quan sát mới đạt được trình độ như vậy. Nếu đúng vậy thì nền văn minh của người Maya phải cổ hơn nhiều so với những nền văn minh khác được coi là cổ nhất hiện nay.

Xem thêm: Bán nhà Hà Nội giá 1 tỷ

Related posts