Kiến trúc phương tây từ cuối thể kỷ xviii đến thế chiến 1 (1914)

Bối cảnh xã hội
Những trung tâm buôn bán sầm uất nhất châu Âu trong chế độ phong kiến, ngay từ giai đoạn cuối của thời kỳ Văn nghệ Phục hưng (cuối thế kỷ thứ XVI) đã tạo ra những tiền đề vững chắc cho sức sản xuất và quan hệ sản xuất phát triển mạnh mẽ theo phương thức tư bản chủ nghĩa.
Thắng lợi của cuộc Cách mạng tư sản đầu tiên ở châu Âu tại Hà Lan vào năm 1566 đã mở đầu cho nền công nghiệp nước này phát triển. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh giữa các nước đang trên đà hình thành tư bản là Anh, Pháp,Tây Ban Nha càng thúc đẩy sự lớn mạnh nhanh chóng của tư bản Hà Lan trong gần 50 năm tiếp theo (1566-1609)
Kế đến là thắng lợi một cách toàn diện hơn của chủ nghĩa tư bản ở Anh. Trong hai mươi năm liền (1640-1660) cuộc cách mạng tư sản Anh đã ảnh hưởng mạnh không những đến thương trường, mà còn đến toàn bộ các hoạt động xã hội, đến đời sống của thị dân và đến sự chuyển đổi của kiến trúc. Những người nông dân không tấc đất cắm dùi nghiễm nhiên trở thành nguồn cung cấp nhân lực phong phú để tuyển lựa công nhân cho các nhà máy.
Trong suốt một thế kỷ tiếp theo, từ cuối thế kỷ thứ XVII đến cuối thế kỷ thứ XVIII, nước Anh đã trở thành nước tư bản mạnh nhất châu Âu với những tiềm năng công nghiệp được cơ giới hóa hoàn toàn, ngang nhiên thách đố nhiều nền công nghiệp khác đang tụt dần lại phía sau như Hà Lan, Tây Ban Nha, Pháp. Đến thời gian này, Anh đã thâu tóm gần như toàn bộ thị phần của thế giới.
Cuộc cách mạng tư sản nổi tiếng nhất diễn ra tại Pháp trong 4 năm 1789-1793 đã đưa nước Pháp vững chân bước vào con đường phát triển theo chủ nghĩa tư bản. Song những cuộc xâm lăng tranh giành thuộc địa làm cho nước Pháp phải gánh chịu những hậu quả hết sức nặng nề, khiến Pháp không thể nào vượt nổi vị thế của Anh cả về sản lượng công nghiệp, thương mại lẫn số lượng thuộc địa.
Đi đôi với việc mở rộng thêm nhiều nhà máy, xí nghiệp và mặt hàng sản xuất, những thành tựu của công nghệ mới, đặc biệt là nền đại cơ khí, được mạnh mẽ áp dụng.
Lại nhờ có sự cạnh tranh khốc liệt giành lợi nhuận và thị trường nên các nhà tư bản không ngừng tìm tòi, cải tiến các cách tổ chức và các phương tiện sản xuất ngày càng hoàn hảo hơn.
Như vậy là, bắt đầu từ giữa thế kỷ thứ XVI, tất cả những sự biến đổi và phát triển của sản xuất công nghiệp ở các nước tư bản tiền kỳ ở phương Tây như vừa nêu đã có ảnh hưởng căn bản đến tổ chức cuộc sống xã hội. Các phương thức tổ chức cuộc sống xã hội này đã dẫn đến những nhu cầu và đơn hàng cho người làm quy hoạch và kiến trúc, mở ra một thời kỳ xây dựng đại quy mô mang tính công nghiệp cao trong suốt mấy thế kỷ tiếp theo.
Sự chuyển dịch văn hoá cuối thế kỷ XVIII được bắt nguồn từ hai sự việc có ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Đó là sự chuyển đổi cơ bản trong nhận thức về thời cuộc và sự gia tăng đột biến các khả năng chế ngự thiên nhiên.
Cùng với sự tàn lụi dần vị thế của tầng lớp quý tộc phong kiến, khi họ phải nhường chỗ cho sự lấn át ngày càng mạnh mẽ và quyết liệt của tầng lớp tư sản trung lưu là sự ra đời
một nền văn hoấmới. Trong khi những bối cảnh xã hội tạo nên một loạt nhận thức mới về các giá trị đặc trưng của thời đại thì những phát minh công nghệ cũng tạo nên hạ tầng cơ sở mới cho khai thác ồ ạt vốn tài nguyên thiên nhiên.

Kiến trúc phương tây từ cuối thể kỷ xviii đến thế chiến 1 (1914) 1

Phát triển đô thị
Tiếp theo những thành công nổi bật của thời kỳ Văn nghệ Phục hưng (thế kỷ XV-XVI) trong lĩnh vực nghiên cứu lý thuyết về kiến trúc và quy hoạch đô thị, sự phát triển đô thị thời kỳ Baroque (thế kỷ XVII-XVIII) có giá trị như một bước ngoặt giao thời, xoá bỏ vai trò độc tôn của các lãnh chúa phong kiến để dần dần khẳng định sức mạnh quyển lực và tài chính của giai cấp tư sản đang lên, thúc đẩy công cuộc xây dựng và mở mang đô thị với quy mô ngày càng lớn hơn.
Chính trong thời gian này, những nhà tư tưởng nổi trội nhất như Descartes, Montesquieu, Voltaire v.v… đã đặt nền móng cho phương pháp tiếp cận khách quan trong nghiên cứu khoa học, đề cao lý tính của chủ thể con người. Có điều là, nếu đô thị trong thời kỳ Văn nghệ Phục hưng thường là sản phẩm của một cá thể phục vụ cho ý thích của một lãnh chúa trong phạm vi một lãnh điạ nhỏ bé, thì đến thời kỳ này, đô thị đã là sản phẩm không chỉ của riêng một kiến trúc sư, một đô thị gia hay nhà cầm quyển nào, mà đã trở thành một khoa học liên ngành, có sự tham gia đóng góp của nhiều lĩnh vực chuyên môn phức hợp, nhằm phục vụ cho các nhu cầu đa dạng của cuộc sống trong cộng đồng đô thị.
Thiết kế đô thị mang tính xã hôị theo xu thế hiện thực.
Những đạng thức đô thị thời kỳ Baroque như kiểu “đô thị phòng vệ” hình ngôi sao của Thống chế Pháp Vauban, đô thị – dinh thự quân chủ, đô thị thủ đô – trung tâm kinh tế v.v… đã ra đời ở hầu hết các nước châu Âu, từ Sarreluois, Richelieu,Versailles…(Pháp), Charleroi (Bỉ), Saint Peterburg (Nga), đến Mannheim (Đức), London (Anh) v.v…
Từ giữa thế kỷ XIX trở đi, trong suốt 100 năm, mô hình “đô thị giới hạn” tổn tại ở Châu Âu hàng năm bảy trăm năm đã bị chuyển đổi hoàn toàn dưới tác động của các sức mạnh kinh tế – xã hội và công nghệ chiến tranh. Trong đó có sự chuyển đổi cách phòng bị đô thị từ tại chỗ sang cách phòng vệ từ vòng ngoài. Sự ra đời của đại bác tầm xa là nguyên nhân dẫn đến việc phá bỏ các bức tường phòng thủ lâu nay vốn cản trở sự mở rộng đô thị. (mặc dù đến các đời sau, người ta đã phải hối tiếc về sự phá bỏ này).
Ranh giới đô thị bắt đầu loang dần ra các vùng ven đô, nơi đã được giai tầng buôn bán khai phá từ lâu trước khi phá thành.

Related posts