Kiến trúc thời kỳ Hậu Văn nghệ Phục hưng (nửa sau thế kỷ thứ XVI)

Giữa thế kỷ thứ XVI, nền kinh tế Rôma tiếp tục sa sút, dư âm của kiến trúc Gôtích có cơ hội trở lại thay chỗ cho những hình khối hài hòa êm dịu vốn đặc trưng cho kiến trúc thời Văn nghệ Phục hưng toàn thịnh. Nhiều nhà thờ mới thời kỳ này đã quay về với bô’ cục kiểu baxilica thay cho bố cục hình tròn, xa rời các nguyên lý hànlâm về thức cột, để đi 
tìm những hình thức mới trong biểu cảm nghệ thuật.
Điều này được thể hiện rõ trong các công trình của Mikenlănggiêlô (1475 – 1564), họa sĩ, nhà điêu khắc, nhà kiến trúc vĩ đại nhất của nền Văn nghệ Phục hưng, với đỉnh cao là việc kết thúc quá trình xây dựng nhà thờ Xanh Pie đã bị kéo dài nửa thế kỷ.
Năm 1547, từ bỏ phương án của Xănggalô, Mikenlănggiêlô đã khôi phục sơ đồ bố cục chung của Bramăngtê với khá nhiều thay đổi: nhấn mạnh hơn tư thế của mái vòm chính, tăng độ lớn cột, hiệu chỉnh kích thước các không gian trên cơ sỏ những hiểu biết rất tường tận của ông về nghệ thuật cổ đại Hy Lạp.
Tường ngoài mặt chính được chia thành nhiều ô cửa có bổ trụ thức Côranh, có các mái hắt, băng ngang và tượng trên mái rất mềm mại và sinh động.
Năm Mikenlănggiêlô qua đời, nhà thờ Xanh Pie mới được xây tới chân vòm mái. Những người kế tục đã thực hiện mệnh lệnh nghiêm ngặt của Giáo hoàng là không được thay đổi phương án của nhà kiến trúc vĩ đại.

Kiến trúc thời kỳ Hậu Văn nghệ Phục hưng (nửa sau thế kỷ thứ XVI) 1

Nhà thờ Xanh Pie với chiều cao 157,8m tới đỉnh mái, đường kính chân vòm 42m, hoàn thành năm 1590 với sự đóng góp quyết định của Mikenlănggiêlô, đã vượt qua những thành tựu của nghệ thuật cổ điển, làm cho tên tuổi những người sáng tạo ra nó trở thành bất tử. 
Đến thế kỷ thứ XVII, các kiến trúc sư Cacbô Madecna, rồi Becnini lần lượt nối tiếp nhau xây thêm phần trước của nhà thờ Xanh Pie, tạo nên một quảng trường hình bầu dục với 284 cột hiên thức Đôri và nhiều tượng khắc. Đây là quảng trường được coi là đẹp nhất, có bố cục và tầm thước thành công nhất trong lịch sử xây dựng quảng trường thế giới.
Suốt cuộc đời dài gần trọn thế kỷ của mình, Mikenlănggiêlô đã xây dựng nhiều công trình nổi tiếng ở Rõma, trong đó có tòa nhà thư viện Phlorăngxơ, có biệt dinh của Giáo chủ Mêđisi, quảng trường Capitola ở Rôma.
Trong số những gương mặt sáng giá nhất thời kỳ Hậu Văn nghệ Phục hưng cẩn phải nhắc đến Vinhôlô, Palađiô, Scamôdi. Giacômô Vinhôlô (sinh năm 1507), học hội họa, làm phụ tá cho Parusi rồi Mikenlănggiêlô ở Vaticăng, tham gia thiết kế cung điện ngoại ô của Hoàng gia Pháp ở Phôngtenơblô và một loạt tư thất, trong đó có biệt điện của Giáo hoàng Inlia III và biệt thự của gia đình Pharnede ở ngoại vi Rôma. Ngoài các công trình xây dựng, ông còn là nhà lý thuyết có tiếng, đã để lại cho đời tác phẩm “Quy chuẩn về 5 thức cột trong kiến trúc”.
Ăngđrê Palađiô (1508 – 1580) – nhà kiến trúc bậc thầy thời Hậu Văn nghệ Phục hưng đã khởi đầu sự nghiệp bằng những khảo sát, ghi chép một cách kiên trì và công phu di sản kiến trúc của người La Mã cổ đại, đã tiếp thu được những thành tựu của kiến trúc thời kỳ Phục hưng toàn thịnh trước đó để sáng tạo ra những nguyên tắc bố cục và cấu tạo mới. Trong “Bốn cuốn sách về kiến trúc “ được lưu truyền đến tận ngày nay, Palađiô đã ca ngợi sự trong sáng của những nguyên tắc kiến trúc cổ điển, giải thích rõ những nguyên lý về tỷ lệ, về bố cục mặt bằng, cấu tạo và sử dụng vật liệu, về thức cột v.v… Ông đã xây dựng thành công khá nhiều công trình có tỷ lệ chuẩn mực như các tòa biệt dinh Prephetixiỡ, Publicô v.v… (hình 230). Đặc biệt nhất trong số này là biệt thự Rôtôngđơ được xây dựng vào năm 1550. Theo mô tả của chính ông “tòa biệt thự tọa lạc hầu như ở ngay trong thành phố. Chỗ này thật dễ chịu và tươi đẹp một cách khó tả: trên một quả đồi không cao lắm, ở một phía chân đổi có dòng sông chạy quanh, còn phía kia nhìn sang những triền dốc trông như một nhà hát ngoài trời khổng lồ. Bốn hàng hiên ỏ bốn mặt nhà đều hướng ra phía phong cảnh ngoạn mục chỗ xa, chỗ gần. Một tầng hầm bên dưới sảnh để làm kho. Phòng chính hình tròn đặt ở trung tâm, được chiếu sáng từ phía trên. Các phòng nhỏ đều có tầng phụ, còn phòng lớn ở tầng trên cùng”.
Mặt bằng biệt thự hình chữ thập, đều một cách tuyệt đối, với bốn tiền sảnh làm theo kiểu cổ điển 6 cột. Tòa nhà tạo cảm giác yên tĩnh, êm đềm nhờ xử lý mối tương quan tỷ lệ giữa các phần mặt đứng một cách hết sức chuẩn xác.
Nhược điểm của tòa biệt thự Rôtôngđơ là tính tượng trưng phần nào át tính thích dụng. Chủ nghĩa hình thức làm lu mờ sự đáp ứng tiện nghi của một nơi dùng để ở. Tuy nhiên, tòa nhà này đã bộc lộc toàn bộ lý thuyết kiến trúc của Palađiô – luôn tìm kiếm sự trật tự cao trong bố cục, giải quyết thỏa đáng giữa các phần chính phụ và đề cao yêu cầu về tỷ lệ kiến trúc trong công trình cũng như trong không gian.

Related posts