Kiến trúc thời kỳ Tân và Hậu vương quốc

 kiến trúc thời kỳ Tân vuong quốc (1600 -1130 trước CN)
Vào thế kỷ thứ XVII trước CN, mâu thuẫn giai cấp ỏ Ai Cập trở nên khâ gay gắt. Bạo động nổi lên khắp nơi, dẫn đến sự kiệt quệ về kinh tế, suy yếu về chính trị và ngưng trệ về xây dựng.
Mãi tới đẩu thế kỷ thứ XVI trước CN, quốc vương Ai Cập là lác Khômếch mới dẹp xong giặc ngoài, thống nhất đất nước, chính thức đặt nền móng cho thời kỳ Tân vương quốc. Thừa thế chiến thắng, các đời vua thời kỳ này tiếp tục chính sách xâm lược các nước láng giềng với quy mô lớn để mở mang bờ cõi, vơ vét của cải.
Đến thời Tumét III (thế kỷ thứ XIII trước CN), Ai Cập đã chinh phục ‘được cả Libi, Nubi, Palextin, Penixj và Xyri, và trở thành một đế quốc lớn mạnh nhất trong vùng. Nhà nước nắm độc quyền buôn bán với nước ngoài. Quan hệ thương mại mở rộng tới các vùng quanh Địa Trung Hải như Tiểu Á Tế Á và Lưỡng Hà. Có thể nói thế kỷ XII – XI trước CN là thời kỳ thịnh vượng nhất của quốc gia Ai Cập cổ đại. Kinh tế hưng thịnh kéo theo những thay đổi về tôn giáo

Kiến trúc thời kỳ Tân và Hậu vương quốc 1

Đển thờ thẩn Am ôn ớ Karnac .
Vào cuối thế kỷ thứ XIV trước CN, người ta đã xây dựng tại Karnac thuộc Ai Cập cổ đại một ngôi đền lớn đạt trình độ nghệ thuật rất cao để thờ thần Amôn. Gian phòng chính rộng 13m dài 52m, với cả một rừng 160 cây cột đỡ mái. Cột giữa cao 20,4m, đường kính thân cột 3,57m. Hàng cột hai bên cao 16m, đường kính thân cột 3,44m. Trên khắp bể mặt tường và cột với diện tích 24,282m2 có chạm khắc các hình người và cây.
Một lối đi nằm ở trục chinh, xuyên giữa các hàng cột dẫn đến phòng trong cùng là nơi đặt tượng thần Amôn. Ở đây việc chiếu sáng có một vai trò đặc biệt quar trọng. Khách thăm đền từ không gian đấy ánh sáng bên ngoài bước vào gian phòng có nniều hàng cột tranh tối tranh sáng, rồi cang vào sâu càng mờ dần cho đến khi tối hẳr thì gặp nơi thờ thần. Điều này đạt được nhò việc nâng dần sàn và hạ dẩn chiều cao cột. Với sự bố trí không gian và ánh sáng thay đổi, đăt nhiều tượng đá, bia đá, phù điêu, chữ khắc v.v… quần thể đền Amôn ở Karnac đã tao được một sức mạnh huyền bí, tác động mạnh lên những tâm hồn mê tín dị đoan. Ngôi đền này đã tao nên được sự thống nhất toàn vẹn của các hình nghệ thuật, kể cả nghệ thuật chiếu sáng, và là một điển hình kiến trúc đền đài cổ Ai Cập trong nhiều thế kỷ. 
Cùng thời gian này loại đền thờ thần Amôn còn được xây dựng rất nhiều nơi. Nổi tiếng hơn cả phải kể đến đền thờ Amôn ở Lucxo thờ ba vị thần Amôn, do Quốc vương Amenịôtép III (thuộc Vương triều thứ XVIII 1402 – 1365 trước CN) xây dựng. Đền này có kích thước khổng lồ với chiều dài là 190m. Nơi lễ chính đặt ở phần trong cùng. Muốn tới đó phải qua một số gian rộng với nhiều hàng cột .Các tường bao quanh đểu được chạm khắc. Tuy cột có chiều cao gần 20m, nhưng nhờ ở tỷ lệ hài hoà và dáng đẹp đẩu cột nên công trình tạo được vẻ đẹp giản dị, trang nghiêm và hùng vĩ.
Đến thờ Hoàng hậu Hatxepxut
Đền này có hình dáng và bố cục gần giống với đền thờ Mentuhôtep, nối tiếp truyền thống lăng mộ các thời đại trước. Tượng, bia đá, phù điêu và các trang trí lộng lẫy ở cả bên trong lẫn bên ngoài là nét đặc trưng kiến trúc đền đài thời kỳ Tân vương quốc. Cũng giống như đền Mentuhôtep, đền thờ Hoàng hậu được xây dựng trên ba cấp đồi khá lớn, tựa lưng vào các triền núi đá.
Trong đền không có nơi đặt thi hài. Dẫn lên đền là một con đường rộng, hai bên cứ 10m lại có hai cây cột, đỉnh cột có tượng mình hình thú, đẩu hình mỹ nữ. Trên mặt tường và cột đều có khắc chạm nhiều hình ảnh mô tả sinh hoạt của quốc vương đương thời. Các 
dải phù điêu và tranh màu được chạm khắc ở trên trần và quanh khu tiền đền. Bốn trăm bức tượng cùng với hệ thống cột trong nhà, ngoài hiên được dát kín vàng bạc, đóng vai trò quan trọng trong bố cục và trang trí nội thất, đã làm cho sân đền và khu nghĩa địa trở nên sinh động khác thường .
Công trình này được gắn với tên tuổi của tác giả thiết kế và xây dựng là Xenmút, người có một vị trí quan trọng dưới triều đại của Hoàng hậu Hatxepxut với tư cách là tác giả của rất nhiều đền đài.
Để đánh dấu những thắng lợi chống ngoại xâm và suy tôn mình, các quốc vương Ai Cập đểu ra sức xây dựng thành Thebes – thủ đô của Ai Cập thời Tân vương quốc – thành một điển hình vể nghệ thuật thời bấy giờ. Nhìn từ xa đã thấy thành Thebes hiện lên nguy nga tráng lệ, soi bóng xuống dòng sông Nil. Hai bên đường từ bờ sông đi lên có những tường đá, những dãy cột đá và bia đá, những tháp cao lừng lững. Những đền đài của vua chúa, nhiều biệt thự của chủ nô có sân vườn cây xanh bao quanh. Đền đài thường có mặt bằng giống nhau, nhưng trang trí mặt ngoài và bên trong nhà lại rất khác nhau.
Thông thường các đền đài có bố cục cân xứng. Mặt bằng hình chữ nhật kéo dài, có tường dày bao quanh. Đường rộng dẫn tới cửa đền có đặt các tượng đá đầu người mình thú. Lối vào đền hẹp, hai bên có tháp cao đồ sộ. Mặt tường cũng thường được chạm trổ cảnh sinh hoạt của vua chúa.
Trong bố cục của mỗi ngôi đền đều có sự phân khu theo đẳng cấp: dân thường thì tụ tập ở ngoài sân, chủ nô và quan lại được vào các gian có cột. Chỉ có Quốc vương và quần thần mới được vào tới nơi thờ cúng ở phía trong cùng.
Trong thời Tân vương quốc, người ta còn xây một số đền đục vào lòng núi đá, nhưng bố cục và trang trí không có gì khác biệt so với những ngôi đền xây ngoài trời.
Đền thờRămxet III
Một ngôi đền khác khá đồ sộ và độc đáo ở thời kỳ Tân /ương quốc là đền thờ Quốc vương Rămxet III ỏ Abu Simbel, tọa lạc trên bờ Tây sông Nil. Một con đường nối thẳng từ bờ sông đến tận cổng đền. Hai bên cửa vào có hai tượng Rămxet III khổng lổ cao tới 20m. Hai hình người phụ nữ cao bằng người thật đặt dưới chân tượng càng làm tăng thêm cảm giác về vẻ uy nghi của tượng. Mặt chính đền quay về hướng Đông – Đông Nam để khi mặt trời mọc, những tia nắng sớm rực rỡ có thể chiếu thẳng vào tận gjan đặt tượng ở trong cùng. Qua cửa là gian thờ dài 55m đục vào hang đá.

Related posts