Kiến trúc Tung Quốc

Với diện tích gần 10 triệu km2, lớn hơn cả toàn bộ diện tích các nước châu Âu cộng lại,Trung Quốc là một trong những quốc gia lớn nhất thế giới. Từ hàng vạn năm trước, nơi đây đã sớm có một nền văn minh rực rỡ và uyên bác. Dân cư thời đó chủ yếu sống dọc theo các con sông Hoàng Hà ở phía Bắc, sông Trường Giang ở phía Nam, vùng duyên hải biển Đông và một số vùng cao nguyên thuộc Nội Mông và Tây Tạng.
Chế độ xã hội thị tộc công xã ở Trung Quốc được hình thành từ cách đây 5 vạn năm. Khoảng thế kỷ thứ XVII đến thế kỷ thứv 
trước CN là thời kỳ chiếm hữu nô lệ (nhà Hạ), và nhà nước nô lệ (nhà Thương, Chu). Từ cuối thế kỷ thứ V trước CN, chế độ phong kiến Trung Quốc được hình thành và phát triển trong 25 thế kỷ tiếp theo.
Suốt trong mấy ngàn năm qua, nền văn minh Trung Quốc đã cống hiến cho nhân loại những thành tựu rất to lớn, trong đó có các kỳ công thuộc lĩnh vực kiến trúc.
Lịch sử phát triển kiến trúc Trung Quốc cổ và trung đại có thể quy vào 4 thời kỳ chính:
Thời kỳ thứ nhất (5 thế kỷ) – từ 475 trước CN đến 220 sau CN, bao gồm thời Chiến quốc và các nhà Tần, Hán.
Thời kỳ thứ hai (4 thế kỷ) – từ năm 221 đến 1368, bao gồm thời Tam quốc, Lưỡng Tấn, Nam – Bắc triều, nhà Tuỳ và nhà Đường.
Thời kỳ thứ ba (4 thế kỷ) – tư năm 908 đến 1368, thuộc các thời Ngũ đại, Liêu, Tống, Kim, Nguyên.

 Kiến trúc Tung Quốc 1

Thời kỳ thử tư (hơn 6 thế kỷ) – bắt đầu từ năm 1369 thuộc các nhà Minh, Thanh, kết thúc bằng cuộc cách mạng Tân Hợi 1911 với việc thoái vị của vua Phổ Nghi – ông vua cuối cùng của chế độ phong kiến Trung Quốc và sự ra đời của nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa năm 1949.
Ngay từ thời Chiến quốc (TK thứ V trước CN), ở Trung Quốc đã xuất hiện nhiều đô thị lớn như các thành Yến Hạ Đô, Đan Thiển Triệu, đều thuộc Hà Bắc ngày nay. Đặc biệt 
là Đô thành Trường An (thuộc Tây An ngày nay), đã tồn tại từ khoảng TK thứ II, đến năm 582 thì được xây lại, lấy tên là Đại Hưng Thành. Tường thành bằng đất nện dày 9 – 12m, cao 6m, bên ngoài có hào rộng 8m, sâu 4m. Tổng chiều dài thành 25km, có một mặt thẳng và ba/nặt uốn lượn. Đường trong thành có chỗ rộng tới 18 m, với 160 phố, 108 phường ở phía Đông Bắc, và các lò thủ công ở phía Tây Bắc thành.
Thành Lâm An (nay là Hàng Châu thuộc tỉnh Triết Giang) từ thời Nam Tống đã có nhiều nhà cửa san sát, thành quách bao la, người nhiều vô kể. Phố hẹp nhưng tấp nập trên bến dưới thuyền, đèn luôn rực sáng trong các chợ đêm ở khu Bắc qua, được coi là một trong tám thắng cảnh của Hàng cíiâu. Thành Bình Giang thời Nam Tống (nay là Tô Châu) thuộc tỉnh Giang Tô, vốn là kinh đô của nước Ngô cổ đại, đã trên 2400 năm được coi là danh thắng thơ mộng bậc nhất Trung Hoa. Ở đây còn giữ được tới 180 vườn hoa mang phong cách tự nhiên, với những núi đồi nhấp nhô, đền chùa thấp thoáng giữa rừng tre trúc, với 160 cây cầu đá uốn cong và những con đường lượn theo bờ suối có hàng liễu rủ quanh năm. 
Một đặc điểm quy hoạch cũa đô thị này là sự kết hợp tài tình giữa đường thuỷ và đường bộ trong mạng lưới giao thông. Người Trung Quốc có câu: “Trên trời có Thiên đàng, trần gian có Hàng, Tô“ (Hàng Châu, Tô Châu) để nói lên vẻ đẹp bậc nhất của hai đô thị này.
Những nguyên lý bố cục kiến trúc và quy cách xây dựng của Trung Quốc đã được hình thành và ổn định ngay từ thời kỳ chiếm hữu nô lệ (khoảng thế kỷ thứ XII trước CN) và đã có ảnh hưởng lâu dài trong suốt hơn 30 thế kỷ. Quy hoạch đô thị theo ô cờ và bố cục mặt bằng đối xứng là hai đặc điểm nổi bật nhất bao trùm toàn bộ nghệ thuật xây cất Trung Hoa.
Đạo Phật tư phía Ấn Độ được truyền vào Trung Quốc từ thế kỷ thứ I trước CN, mang theo số ảnh hưởng của kiến trúc đá và chùa hang Ấn.
Nền kiến trúc Phật giáo Trung Quốc qua nhiều triều đại đã tạo nên khá nhiều ngôi chùa tháp nổi tiếng ở nhiều đô thị.
Chùa Long Hưng ở phủ Chính Định (Hà Bắc ngày nay) có điện Đại Bi 3 tầng cao 33m, bên trong đặt tượng Phật nghìn mắt nghìn tay bằng đồng cao 24m. Điện Môni ở đây dài 35m, rộng 28m, có hàng cột vàng và ba pho tượng lớn, mặt tường có vẽ bích hoạ .
Thời nhà Đường, người Arập xâm nhập bằng đường buôn bán vào Trung Quốc mang theo kiến trúc Hồi giáo. Một ví dụ của kiến trúc Hồi giáo Trung Quốc thời kỳ này là chùa Thanh Quang (1131) xây bằng đá xanh cao 20m, cửa cuốn theo hình củ hành là hình thức khá điển hình của kiến trúc Hồi giáo.
Bố cục phổ biến của đền chùa Trung Quốc là sắp xếp các nhà riêng biệt, lấn lượt đứng tiếp nhau theo một trục chính, nhà nọ cách nhà kia một khoảng sân. Nhà cao nhất chi phối toàn bộ các nhà còn lại trong một qưẩn thể có tường cao bao bọc xung quanh.
Vật liệu xây dựng gồm có gạch, đá, và đặc biệt là gỗ. Gỗ được dùng phổ biến, có vai trò quyết định trong cấu trúc nhà cửa, đền đài đổng thời cũng quyết định luôn cả dáng dấp, hình thức bề ngoài, giá trị nghệ thuật của tòa nhà. Các công trình dù có được xây bằng gạch đá ở các thời kỳ sau thì cũng chủ yếu dựa trên cấu trúc khung sườn bằrtg gỗ là chính. Mỗi ngôi đền thường có ba phần: nền móng bằng đá, cột, cửa, vì kèo bằng gỗ, mái lợp ngói. Hệ sườn gỗ đỡ ngói dồn toàn bộ trọng lượng mái lên các cột. Vật liệu gỗ giúp cho mái nhà có độ cong mềm mại, độ dốc lớn, không gây ra cảm giác bị đè nén nặng nể. ở đây vai trò mỹ thuật của diềm mái là đáng kể.
Người Trung Quốc từ thời cổ đại đã có những quy chế sử dụng vật liệu, với những tiêu chuẩn định mức vật tư rất chi li cho từng thể loại công trình. Thời kỳ sau chỉ hoàn thiện và cải tiến chi tiết các mẫu mã kiến trúc có sẵn của thời kỳ trước, còn các nguyên tắc bố cục thì giữ nguyên trong hàng ngàn năm. Có thể điều này đã làm hạn chế sự phong phú về mặt tạo dáng của kiến trúc.
Ở Trung Quốc thời nào cũng có xây dựng nhiều lăng mộ với những quy mô hết sức rộng lớn. Điển hình nhất là Khu lăng mộ Tần Thuỷ Hoàng – ông vua đầu tiên đã thống nhất cả 65 dân tộc Hoa Hạ (250 – 210 trước CN) – nằm cách thành Tây An 160km. Đây quả thực là một kinh đô tráng lệ đẩy huyền bí của nhà Tần bị thời gian che phủ suốt mấy ngàn năm, mãi tới năm 1974 mới được phát hiện và khai quật. Trên diện tích 11km2, người ta đã tìm thấy 3 hầm rriộ cực lớn, bên trong có tới gần một vạn tượng người ngựa to bằng thật và trên 10 vạn binh khí. Các tượng người
ngựa đều được tạc rất sống động, màu sắc trong suốt, được pha chế từ khoáng vật (hình 276). Khu lăng mộ nhà Tần được các nhà nghiên cứu, các chính khách đánh giá là kỳ quan thứ 8 của thế giới.
Nghệ thuật kiến trúc cổ đại Trung Quốc quả đã tạo nên rất nhiều kiệt tác, mà Vạn lý trường thành và Bắc Kinh là những ví dụ.

Related posts