Tổng quan về nền văn minh và về nghệ thuật kiến trúc thế giới thời kỳ cổ và trung đại (P1)

Theo dòng thời gian và địa danh, chúng ta vừa lướt qua một cách khái quát quá trình phát triển của nghệ thuật kiến trúc Thế giới thời Cổ đại và Trung đại, từ Tây bán cầu sang Đông bán cầu, từ Châu Âu, Châu Mỹ sang Châu Á. Đúng như lời của nhà văn lớn Íj(§íớc Nga Nhicôlai Gôgôn đã được nhắc đến ĩrên đẩu sách: “Kiến trúc cũng là một thứ sử xanh của nhân loại”.
Nền kiến trúc nhân loại đã trải qua nhiều bước thăng trầm cùng với sự trầm luân hay thăng hoa của mỗi dân tộc.
Có thể dễ dàng nhận thấy rằng khi nào và ở đâu có đất đai phì nhiêu, mùa màng tươi tốt, dân tình no đủ, hoặc mỗi khi đuổi xong ngoại xâm giành được chiến thắng, khi đất nước thái bình hưng thịnh – thiên thời, địa lợi, nhân hòa thì khi đó, ở đó sản sinh ra nhiều nhân tài xuất chúng, kiến trúc phát triển và để lại cho đời sau những kiệt tác.
Những kiệt tác kiến trúc làm rạng rỡ thời đại, đôi khi làm thay đổi vị thế của một dân tộc hay một đất nước, đã đóng góp vào việc tạo nên bộ mặt của cả hành tinh, nơi tất cả chúng ta đang sinh sống, điều mà chúng ta gọi chung là nền văn minh nhân loại.
Qua nghiên cứu có thể đưa ra một sô’ nhận định chung về kiến trúc thời kỳ cổ và Trung đại như sau:
Nhu cầu ở và hoạt động của cá nhân và cộng đồng được phản ảnh qua hai thực thể là ngôi nhà và đô thị. Lịch sử xây dựng cũng được phân thành hai bộ môn chính là kiến trúc công trình và quy hoạch.

Tổng quan về nền văn minh và về nghệ thuật kiến trúc thế giới thời kỳ cổ và trung đại (P1) 1

Trong kiến trúc công trình lại có thể chia thành kiến trúc phục vụ tôn giáo – tín ngưỡng, kiến trúc dân dụng phục vụ đời sống – sản xuất và kiến trúc quốc phòng.
Suốt hàng ngàn năm qua, kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng luôn được đề cao, là lá bùa của dân chúng để tự an ủi cho thân phận hẩm hiu của mình, là công cụ để truyền bá những khái niệm thẩn bí dựa trên niềm tin vào nguồn sức mạnh siêu hình, là phương tiện để các giới cầm quyền tập hợp, mê hoặc đám đông dân chúng hoặc để tự tôn vinh. Ngay cả những nhà vua anh minh nhất cũng ham muốn thắng lợi, ham muốn quyền lực và sự vinh quang tối đa. Những đế chế, những đời vua nối tiếp nhau, những nhà tu hành v.v… chính là tác giả tổng quát nhất của mọi công trình tôn giáo – tín ngưỡng. Họ đề ra chủ trương, lựa chọn địa điểm và quy mô công trình. Họ xuất tiền kho, huy động thợ thuyền và dân chúng lao động. Công trình xây dựng có khi là những nơi chôn cất thật đồ sộ, trên một quy mô rộng lớn (như các kim tự tháp), nơi để tưởng nhớ người chết (như Tagiơ Mahan), là các dạng đền đài để tế trời, tế thần hoặc cầu nguyện (như Cromlech, Menhia, Zigurat, đền Pactênông, đền Păngtêông ở Châu Âu hay Thiên đàn, Chùa Vàng, Ăngco, Borobuđua v.v… ở Châu Á).
Trong số các công trình tôn giáo phải kể đến loạt nhà thờ Châu Âu. Đó là những công trình có quy mô lớn nhất, được đặt ở vị trí trung tâm quan trọng nhất trong đô thị, có kiến trúc rực rỡ nhất và được người đứng đầu nhà nước (thường là các triều vua) và người đứng đầu tôn giáo (như Giáo hoàng) trực tiếp chăm lo việc xây dựng. Tiêu biểu là các nhà thờ Xanh Xophia (với đường kính vòm mái 33m), nhà thờ Xanh Mac, nhà thờ Xanh Pie (với đường kính vòm mái 43m).
Ở Châu Á, Châu Mỹ, các tục tập tín ngưỡng đã tạo nên nhiều công trình hoành tráng thật kỳ vĩ, có giá trị nghệ thuật tạo hình cao mà các thời gian về sau không thể có gì sánh được.
Kiến trúc tôn giáo – tín ngưỡng thực chất đã có một vai trò, vị trí không nhỏ trong các công cuộc chinh phục, trong quá trình ổn định và trị vì đất nước, trong việc hình thành và phát triển bộ mặt các quốc gia, đồng thời cũng tạo ra một di sản nghệ thuật kiến trúc khổng lồ, huy hoàng rực rỡ trong tiến trình văn minh của nhân loại.
Kiến trúc dân dụng và quốc phòng bao gồm nhà ở, nhà công cộng, các cung điện, dinh thự, lâu đài, pháo đài, các công trình phục vụ sản xuất.
Nội dung, cơ cấu ngôi nhà ở thường thể hiện rõ nhất cơ cấu xã hội. Trong xã hội có giai cấp, sự tiện nghi giữa nhà ở cho người giàu, cho tầng lớp quý tộc, quan lại với nhà ở của người lao động trung lưu và dân nghèo có khoảng cách rất xa. Trong lúc sô’ đông dân thường phải ở chen chúc, chật chội thì giới quan chức và người giàu được ở trong những ngôi nhà có sân rộng, có hiên mát mẻ, xa hẳn nơi bụi bậm ồn ào. Họ trang hoàng nhà cửa, trang bị các loại đồ đạc một cách xa hoa, lộng lẫy bằng những vật liệu đắt tiền siêu cao cấp như vàng bạc, ngọc trai, gỗ đá quý hiếm được chạm trổ, sơn son thếp vàng và gia công hết sức tinh vi. Các đời vua và lãnh chúa phong kiến còn sống trong những tòa nhà đồ sộ rực rỡ hơn nữa, với cung điện nguy nga tráng lệ, với lâu đài tường cao hào sâu, bên trong là cả một khu vườn cây hoa trái vô cùng ngoạn mục.

Xem thêm: Ban nha Ha Noi 2015

Related posts