Kiến trúc Gootich (P1)

kiến trúc Rôman phát triển đến giai đoạn cuối với những thành công cùng nhiều hạn chế, là bước chuẩn bị cho sự ra đời của một phong cách kiến trúc mới, được coi là kiến trúc của tài nghệ đỉnh cao và của những tư duy kỹ thuật rất táo bạo. Phong cách này có tên là Gôtích – một tên gọi của dân tộc Giécmanh vùng llơ (vùng Paris ngày nay), xuất hiện năm 1140 dưới thời vua Louis VII và lan dần ra khắp Tây Âu trong các thế kỷ sau đó.
Đây là thời kỳ hình thành nền tảng của các quốc gia châu Âu như ta biết hiện nay, hình thành các phương thức quan hệ xã hội mới. Tư tưởng con người bị lễ giáo nhà thờ kìm nén bấy lâu nay đã chợt tỉnh để tìm đến sự nhận thức về một thế giới hiện thực hơn. Các mối quan hệ kinh tế – văn hóa giữa các dân tộc được tăng cường. Các mối quan tâm đến lợi ích xã hội của người dân trở nên sâu rộng hơn. Sự sản xuất hàng hóa sôi động, thương mại nhộn nhịp, đô thị phát triển đã làm cho các vùng lãnh thổ phong kiến manh mún và thù nghịch trên toàn nước Pháp trước đây tập hợp được lại với nhau trong một quốc gia thống nhất. Trật tự an ninh được phục hổi và ổn định. Từ đấy đã nảy sinh nhu cầu về những kiểu loại công trình mớj, đặc biệt là nhà thờ, nhằm thể hiện tầm vóc mới, suy nghĩ mới.
Kiến trúc Gôtích thanh thoát, nhẹ nhàng là sự đối nghịch với kiểu kiến trúc Rôman nặng nề, khép kín. Kiểu kiến trúc này được áp dụng trong nhà ở, trong các lâu đài, cung điện, tòa thị chính, trong xây dựng đô thị, và đặc biệt là trong xây dựng nhà thờ với số lượng và quy mô vô cùng lớn. Nếu kiến trúc nhà thờ Rôman được mệnh danh là loại nghệ thuật thôn dã, thì kiến trúc nhà thờ Gôtích xây dựng ngay tại trung tâm các đô thị được mệnh danh là kiến trúc thị thành. Nếu kiến trúc Rôman có nguồn gốc từ thời đế chế La Mã, thì kiến trúc Gôtích lại chính là sự sáng tạo của người Pháp.
Về mặt cấu tạo, kiến trúc Gôtích đã khẳng định được việc áp dụng một hệ khung sườn rất mạch lạc, sự táo bạo trong tư duy kỹ thuật qua việc dùng hệ cột và vòm nhọn đỡ mái thay cho các mảng tường. Hệ cấu tạo này bao gồm các bộ 4 cột một dựng theo hình vuông (hoặc chữ nhật). Mỗi cặp hai cột đứng liền nhau đỡ một vòm nhọn cùng mặt phẳng và hai cột chéo nhau đỡ một vòm cung nhọn, chụm nhau tại một điểm ở đỉnh gọi là vòm ôgiơvơ (hình mũi tên). Khác với loại vòm nửa tròn trong kiến trúc Rôman, vòm này sở dĩ phải dựng theo hình đứng là nhằm giảm tối đa lực xô ngang đạp lên tường (nay không còn nữa) và dồn lực nén vào cột. Toàn bộ gian chính trong nhà thờ là sự nối dài các bộ 4 cột đỡ mái như trên.
Nhờ hệ cột đỡ vòm mái nên có thể trổ cửa cao rộng một cách dễ dàng, chiều cao tòa nhà có thể lên tới 1 – 2 chục mét hoặc hơn nữa, tạo nên cảm giác bộ mái đang bay lên bầu trời.
Mặt bằng điển hình của nhà thờ Gôtích là các baxilica ba nhịp (hoặc đôi khi năm nhịp) hình chữ thập, phát triển từ kiến trúc Roman. Không gian bên trong thoáng, rộng. Ánh sáng được chiếu qua các cửa kính nhiều màu, có vẽ nhiều tranh thánh. Mặt nhà và nội thất được phân vị theo chiểu đứng và được trang trí bằng nhiều phù điêu và tượng. Đáng lưu ý là kỹ thuật tinh xảo của người thợ xây cất, gia công và hoàn thiện (hình 196). Thợ chạm khắc đá rất được tôn trọng. Thợ ngoã là người giữ vai trò chủ chốt. Họ định ra các khuôn vòm và mái. Cùng với số người có nghề liên quan khác, họ tập hợp thành những phường hội. Các thế hệ thợ trong cùng phường hội truyền nghề cho nhau, từ đời này sang đời khác. Ngay cả hôn nhân, nhiều khi cũng khép kín trong phường hội. (khá phổ biến ở Đức vào thế kỷ thứ XIV). Những người thợ này rất thành thạo công việc làm đá. Họ đục chạm các gờ cửa, các họa tiết đá rất tinh vi, nhất là các đố cửa độc đáo hình hoa hồng xen giữa các mảng kính nhiều màu. Đôi khi vật liệu chì cũng được dùng để giữ chặt kính.
 Kiến trúc Gôtích ở Pháp
Như đã nói, nước Pháp là quê hương của phong cách kiến trúc Gôtích. Đây là một mốc rất quan trọng trong lịch sử kiến trúc nước Pháp. Rất nhiều thành phố mới đã ra đời. Riêng tên gọi của hơn 500 thành phố nước Pháp ngày nay có nguồn gốc từ những đô thị cổ thời kỳ kiến trúc Gôtích, đã chứng tỏ sự phát triển đô thị Pháp thời kỳ này đã đạt được quy mô như thế nào. Việc mở mang đô thị mới là một phương thức độc quyền để nhà vua thống soái đất nước.
ở đây, nhà vua sử dụng hai thế lực chính là nhà thờ và chính quyền thành phố. Vì vậy, song song với việc nắm các bộ máy tòa thị chính, nhà thờ được xây dựng rất nhiều, đặc biệt là ở thủ đô Paris. Dân số Paris lúc này đã là hơn 100.000 người với 100 tổ chức xưởng thợ, và chỉ hơn một thế kỷ sau số xưởng đã lên tới 300. Từ cuối thế kỷ thứ XIII, Vua Philip II đã cho xây thành bảo vệ, và lập cung điện Luvrơ bên tả ngạn sông Xen để tới săn bắn.
Kiến trúc Gôtích Pháp phát triển qua ba thời kỳ chính: Gôtích sơ khai (thế kỷ thứ XII), Gôtích chín muồi (thế kỷ thứ XIII – XIV) và Gôtích muộn (cuối thế kỷ thứ XIV – thế kỷ thứ XV). Công trình đầu tiên đánh dấu sự ra đời của phong cách Gôtích ở Pháp và ‘ở cả châu Âu là nhà thờ Xanh Đêni do người tu viện trưởng có tên là Bisốp Suger phụ trách xây dựng (hình 199). Trong một khoảng thời gian dài gần 4 thế kỷ, nước Pháp đã xây dựng hàng ngàn ngôi nhà thờ lớn nhỏ, trong đó có những tòa nhà thờ cực lớn như Xăng Rêmi (1170 – 1190), Xenxơ (1140), Laông (1150 – 1210), 
Nhà thờ Đút Bà Paris

Kiến trúc Gootich  (P1) 1

Khởi công xây dựng năm 1163, nhà thờ Đức Bà Paris đánh dấu bước phát triển lớn của nghệ thuật Gôtích giai đoạn sơ khai ở Pháp. Đây là tòa nhà kiểu baxilica 5 nhịp dài tới 17 gian (130m) với một hệ thống kết cấu rất phức tạp. Chiều cao vòm chữ thập 6 múi ở nhịp giữa lén tới 32,5m, cao hơn tất cả các nhà thờ xây trước đó. Các nhịp ở hai bên thấp hơn, lợp bằng vòm 4 múi. Chiều ngang đạt tới 42m đã tạo cho tòa nhà một không gian bên trong rộng lớn và lộng lẫy với rất nhiều tượng. Hai hàng cột chính hình tròn đường kính tới 1,4m, phần đầu cột cao bằng 1/5 thân, có hình hoa lá mềm mại.
Hàng cửa sổ kính ở trên cao của nhịp giữa đến nay trỏng còn rất hiện đại, được sửa lại vào thế kỷ thứ XIII, là kết quả của việc thay đổi hệ trụ chịu lực cho thanh mảnh hơn. Trọng tâm bố cục của mặt nhà là hệ cửa sổ với nhiều họa tiết được gia công rất công phu, cửa sổ tròn trên lối vào và hai cửa trên dàn đồng ca ở hai bên có hình hoa hồng, lắp kính màu.
Mặt trước hướng Tây có hai tầng rõ rệt. Tầng dưới có ba cửa vào được chắn ngang bởi 28 bức tượng đức mẹ đồng trinh biến hình thành 28 vị vua. Những hình ảnh này đặc biệt có ý nghĩa với nước Pháp trong giai đoạn họ đang phải chiến đấu vì một quốc gia thống nhất. Hai tháp hình vuông vát nhẹ 4 góc cao 69m đặt ở hai bên mặt nhà dường như còn thiếu phần kết thúc.
Phần nhà phía dưới có cấu trúc rất vững chắc, nhưng không hề nặng nề và lạnh lẽo. Đó là nhờ ở loạt lan can và họa tiết, nhờ ở tỷ lệ đẹp giữa các bộ phận chính phụ, giữa nét chung và chi tiết, nhờ ở chiều sâu các vòm cửa tạo nên các bóng đổ chỗ nổi, chỗ chìm. Mặc dù các kích thước hai bên cửa vào cơ bản được khống chế chặt chẽ theo nguyên tắc đối xứng, nhưng ở đây vẫn có sự khác nhau trong họa tiết. Đó là do các nghệ nhân được quyền thể hiện các chi tiết theo cảm hứng riêng, miễn là không xa rời các kích thước đường bao quy định. Có khi còn do các thế hệ thợ nối tiếp nhau thực hiện. Điều này cũng là cách nhiều nước phương Đông thường làm.
Ngoài loại vòm nhọn Ơgiơvơ trong nhịp chính, tại mặt bên của nhà thờ Đức Bà Paris còn được áp dụng loại vòm có tên gọi là cuốn bay như một thành phần trang trí, có chiểu dài tới 15m. Hai loại vòm này giúp nhấn mạnh vẻ siêu thoát của công trình, đáp ứng được chủ đích tư tưởng của giáo hội là làm cho “tâm hồn con người vươn tới gần Chúa Trời”. Vẻ đẹp hoàn chỉnh, sự sinh động và đầy quyến rũ của nhà thờ này đã được nhiều thế hệ các nhà văn hóa hết lời ca ngợi. “Trong lịch sử khó có thể tìm ra được một trang trí nào đẹp hơn mặt trước của tòa nhà thờ kiều diễm đó” (Víchto Huygô).
Nhà thờ Đức Bà Paris đã trải qua quá trình xây dựng tới 170 năm, từ đời vua Sáclơ đại đế với người đặt viên gạch đầu tiên là Giáo hoàng Alexandra III, cho đến tận đời vua Philip Oguyxt – người cắt băng khánh thành công trình.
Nhà thờReimx
Nhà thờ Reimx nằm ở tỉnh Marne thuộc Đông Bắc Pháp, được khởi công xây dựng vào năm 1211 sau trận cháy thiêu hủy hoàn toàn ngôi nhà thờ cũ, và được coi là “Thánh đường cao quý nhất vương quốc” (lời vua Pháp Saclơ VIII). Toà nhà này là điển hình của thời kỳ Gôtích chín muồi ở Pháp với xu thế giảm nhẹ kết cấu đến tối đa và nhấn mạnh tính chất nghệ thuật. Tại đây đã từng diễn ra lễ phong vương cho nhiều nhà vua Pháp. Cửa vào chính phía Tây dẫn tới một baxilica ba nhịp, kéo dài 18 gian, rồi nhập vào khu vực dàn đồng ca để kết thúc bằng vòng cung với 5 hốc tròn có đặt tượng. Tổng chiều dài 149,7m, chiều rộng 49,45m và cao 38m. Tổng diện tích tòa nhà khoảng 6.650m2. Không gian bên trong được chiếu sáng bởi loạt cửa rộng ở hai phía. Cung vòm ở đây nhọn và cao hơn so với vòm nhà thờ Đức Bà Paris, còn cột đỡ vòm hình tròn có kèm 4 cột nhỏ táp vào 4 phía. Đầu cột chạm hình các con vật và hình lá các cây mọc ở địa phương như lá cây thích, lá dâu đất, lá nho…
Kiến trúc Gôtích từ Pháp tràn vào Anh qua đường Noócmăngđi từ cuối thế kỷ thứ XII. Thế kỷ thứ XIII là thời kỳ kinh tế hàng hóa và sản xuất thủ công nghiệp ở Anh rất phát đạt, kéo theo việc mở mang nhiều đô thị, xuất hiện những chợ – quảng trường. Các hoạt động xây dựng pháo đài, xây dựng nhà ở, kho tàng, nhà thương, trường học, kể cả một số khách sạn được phát triển mạnh.

Related posts