Kiến trúc Hy Lạp thời kỳ cổ điển (Thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ IV trước CN)

kien truc hy lap thoi ky co dien the ky thu v den the ky thu iv truoc cn 53d07cf382361 - Kiến trúc Hy Lạp thời kỳ cổ điển (Thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ IV trước CN)

Sau chiến thắng quân xâm lược Ba Tư ở thế kỷ thứ V trước CN, nền văn hoá và kinh tế Hy Lạp phát triển rất nhanh. Chỉ trong vòng vài chục năm mà bộ mặt thủ đô Aten đã biến đổi hẳn. Khá nhiều đô thị, đền đài, nhà hát nhà ở mới được xây dựng với nhịp điệu chưa từng có. Có rất nhiều đền đài nổi tiếng như quần thể đền đài Acrôpôn ở Aten, đền thờ thần Dớt ở Olimpia, đền thờ Pơxâyđông ở Đenphơ v.v…

Kiến trúc Hy Lạp thời kỳ cổ điển (Thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ IV trước CN) 1

Quần the đến dài Acrôpôn ỞAten
Vào nửa đấu thế kỷ thứ V trước CN,với niềm hân hoan vì chiến thắng trong trận đánh đuổi quân xâm lược Ba Tư, người dân thành Aten đã xây dựng trên ngọn đồi Acrôpôn một quần thể công trình đền đài nổi tiếng để tỏ lòng biết ơn các vị thần linh đã phù trợ họ trong chiến đấu.
Đây là một ngọn đồi đá không rộng lắm (130m X 300 m); cao 70m so với xung quanh, có dốc dựng đứng, nằm dọc theo hướng Đông Tây.
Những đoạn thang hình chữ z đưa người từ chân dốc phía Tây lên cao dần.
Đầu tiên là đền Nike, tức đền “Nữ thần Chiến thắng không có cánh” như tên gọi của bức tượng đặt bên trong. Ngôi đền nhỏ này có kích thước 5,54m X 8,3m. Ở hai mặt trước và sau đền có 4 cột thức loni. Phần đầu cột và trán trên cột đã đạt được sự hoàn hảo của điêu khắc và sự chuẩn mực về tỷ lệ kiến trúc. Tác giả của ngôi đền này là nhà kiến trúc Calicrat .
Tiếp đến là Prôpilê – lối chính dẫn vào khu đền. Prôpilê với 6 cột hàng ngang thức Đôri đã được gắn vào địa hình sườn đồi một cách hết sức khéo léo. Từ đây mọi người đã có thể chiêm ngưỡng bức tượng Nữ thần chiến thắng Aten Promachos cực lớn, mình mang vũ khí, đầu đội mũ vàng lấp lánh trong tư thế đứng che chở cho các thần dân của mình dưới chân đổi. Bức tượng Nữ thần chiến thắng trong dáng điẹu và trang phục đều toát lên vẻ mềm mại đầy sức sống, thể hiện được quan niệm về vẻ dềp lý tưởng của người Hy Lạp cổ đại, là tác phẩm của nhà điêu khắc Mirôn thành Aten.
Quan trọng nhất trong quẩn thể kiến trúc Acrôpôn là đền Páctênông, được xây dựng vào các năm 447 – 438 trước CN, theo thiết kế của nhà kiến trúc lchtinos. Mặt bằng đền hình chữ nhật có kích thước 31 m X 70m, cao 14m, chia ba phấn: sảnh chính (quay hướng Đông), gian thờ (ở giữa) và phòng để báu vật (ở phía Tây). Tại gian thờ có đặt tượng nữ thần Aten Pactenos cao 12m làm bằng gỗ khảm ngà voi, trong y phục bằng vàng. Ánh sáng chiếu từ cửa số lớn qua các hàng cột vây ba phía, lấp lánh một màu vàng huyền ảo. Bức tượng tuyệt vời này là tác phẩm của nhà điêu khắc Hy Lạp kiệt xuất Phidias, người bạn của nhà cầm quyền Penicles, và là người chỉ huy toàn bộ công cuộc xây dựng quần thể Acrôpôn nổi tiếng. Sau gian thờ là phòng để báu vật với 4 cột thức loni ở giữa phòng.
Mặt chính đền có 8 cột, ở trên tạc cảnh nàng Aten chào đời, mặt bên có 17 cột thức Đôri không có chân đế. Vật liệu xây dựng đều là đá hoa cương màu trắng.
Ngoài tỷ lệ số học của các phần trong một công trình, việc dựng cột có thêm kỹ xảo điều chỉnh độ phản xạ của mắt người khi đứng trước các vùng sáng tối. Những cột góc đểu lớn hơn cột giữa. Khoảng cách các cột giữa có thu hẹp lại, đẩu cột ngả vào trong. Bằng cách này khi nhìn vào sẽ thấy cột đều và đứng thẳng và cách rất đểu nhau. Các tảng đá được mài phẳng và chính xác đến mức có thể ghép khít liền làm một với các viên đá khác. Mặt đá được phủ lên một lớp sáp để giữ cho đá khỏi bị oxy hoá, nhưng không hể làm cho đá bị đổi mầu.

Đền Erếchtâyôn
Mang tên người anh hùng xuất chúng của Aten, Erếchtâyôn là ngôi đền quan trọng thứ hai trong quần thể kiến trúc Acrôpôn, sau Pactênông.
Erếchtâyôn được xây dựng vào những năm 421 – 406 trước CN. Đền đặt ở sườn đồi phía Bắc, có sự chênh lệch độ cao tới 3m. Mặt bằng đền gồm gian thờ nữ thần Aten quay về hướng đông, có 6 cột thức loni và hai gian thờ phía sau. cả ba gian nằm trong một khuôn viên chữ nhật 11,5m X 23,5m. Liền đó có một sảnh vào từ phía Bắc và một khán đài phía Nam được đặt một cách tự do, biến mặt bằng thành một bô’ cục không đối xứng.
Khán đài phía Nam là một kiến trúc khá độc đáo với hàng cột chống được thay bằng tượng 6 cô gái đẹp của thị trấn Carya. Vì vậy hàng cột này có tên là Caryatit. Trong xiêm áo nhiều nếp bao phủ những thân hình cân đối, chân hơi cong về phía trước để chống đỡ sức nặng của mái nhà, các cô gái Carya đều có khuôn mặt nhẹ nhàng sáng sủa, bím tóc tết dày buông thõng phía sau lưng. Thời gian sau, kiểu cột – tượng Cariatit này đã được nhiều nơi làm theo. Toàn bộ ngôi đền được xây bằng đá hoa trắng, được gia công rất công phu.
Đền thờ thẩn Dót ở Olimpia
Đây là tác phẩm lớn thứ hai của Phidias sau đền Páctênông. Nhà điêu khắc vĩ đại này bị kẻ xấu vu cho tội lấy vàng và ngà voi khi làm tượng Aten nên bị quản thúc. Những người đồng hương vùng Olimpia đã đem tiền tới chuộc ông ra rồi đưa ông về xây tượng và phù điêu cho đền thờ thần Dớt ở quê mình.
Đền thờ này có mặt bằng hình chữ nhật, dài 60m, rộng 28m, với 34 cột cao 10,4m thức Đori. Mỗi cột có 20 khía lõm, với tỷ lệ giữa chiều cao cột và đường kính là 4,5:1. Tường hồi hai phía được trang trí bằng phù điêu về chủ đề chiến đấu chống quân xâm lược Ba Tư. Tượng thẩn Dớt ngồi trên ngai, cao sát trần (17m). Một tay cầm khiên. Nửa trên tượng dát ngà voi màu vàng pha sắc hồng, có điểm bông hoa.
Các công trình công cộng
Khí hậu và phong cảnh miền duyên hải, nếp sống thanh nhàn và thượng võ, yêu chuộng văn nghệ của người Hy Lạp đã dẫn tới nhu cầu phát triển loạt nhà công cộng như sân vận động quảng trường, nhà Hội đổng, trường học và đặc biệt là loại nhà hát ngoài trời.
Nhà hát ngoài trời Hy Lạp là thủy tổ của mọi loại nhà hát sau này. Hạt nhân của nhà hát là một sân khấu tròn để diễn vở hoặc cho dàn đồng ca. Chỗ ngồi của khán giả thường làm trên các sườn đổi, bao quanh sân khấu. Hai đẩu khu khán giả có xây tường cao. Khu khán giả này ban đầu chỉ làm tự do theo độ dốc của địa hình, về sau người ta mới làm theo nửa hình tròn một cách chính xác. Lưng chừng phần khán giả thường có lối đi rộng.
Một số nhà hát điển hình thời gian này là:
– Nhà hát Đionis tựa vào lưng đồi phía Nam thành Acrôpôn ở Aten, xây từ thế kỷ thứ VI trước 
CN và hoàn chỉnh vào thê kỷ thứ IV trước CN . Khu khán giả là nửa hình tròn gồm 78 bậc bán kính 75m, có hai lối đi ngang. Riêng sân khấu có đường kính 19m, sức chứa tới 17.000 người (có tài liệu nêu số 30.000 người). Lối đi trên cùng chênh với mặt sân khấu tới 22,5m. Hàng ghế sát sân khấu được làm bằng đá hoa, có tựa, dành cho các quan khách.
Lớn nhất trong các nhà hát cổ Hy Lạp có lẽ là nhà hát Megalopolis, được xây dựng vào những năm 370 – 360 trước CN, có sức chứa tới 40.000 người, chiều ngang dài tới 146m (lúc này các đỏ thị lớn nhất của Hy Lạp cũng chỉ có tới vài bốn vạn dân là cùng).

Related posts