Kiến trúc thời kỳ Phục hưng toàn thịnh (nửa đẩu thế kỷ thứ XVI)

kien truc thoi ky phuc hung toan thinh nua dau the ky thu xvi 53d07d08de457 - Kiến trúc thời kỳ Phục hưng toàn thịnh (nửa đẩu thế kỷ thứ XVI)

Đây là thời kỳ đã sản sinh ra nhiều nhân tài nhất cho nhân loại, “một thời đại đang cần đến những người tài giỏi phi thưởng và cũng sản sinh ra được những người tài giỏi phi thường về sức tư duy, sự cuồng nhiệt và cá tính, về sự uyên bác và đa tài” (F. Ăngghen “Phép biện chứng của tự nhiên”). Đó là Raphaen, Albecti, Mikenlănggiêlô, Peruxi, Xănggalô, Madecna … – những người đã làm nên một giai đoạn phát triển kiến trúc rực rỡ nhất của nhân loại. 
tìẩu thế kỷ thứ XV Rôma – kinh đô của giáo hội – là thành phe’ có nhiều điều kiện thuận lợi nhất cho kiến trúc phát triển. Rôma rất cần có kiến trúc tiên tiến, rất cần nhiều kiến trúc sư có tài. Và thế là vào năm 1500, Bramăngtê đã tới Rôma bắt đầu sự đóng góp của mình cho thành phố này. Một trong những công trình sớm nhất của Bramăngtê ở Rôma là ngôi đền Tempietô (1502) đặt tại sân trong của một nhà thờ. Đây là một ngôi đền rất nhỏ, có mặt bằng hình tròn đường kính 16m, có 16 thức cột Đôri đặt trên đế tam cấp chạy vòng quanh. Hàng hiên thoáng ở tầng dưới tương phản với hình tang trống có cửa ở tầng trên, kết thúc bằng mái bán cầu, được sắp đặt trong một tỷ lệ rất chuẩn mực. Trên mặt nhà không có bất kỳ sự rườm rà nào. Ngầm dưới đáy sảnh vào còn có một hầm mộ rất xinh xắn. Mặc dù ý định tạo dãy hiên có cột vòm cho các nhà bao quanh của Bramăngtê chưa được thực thi, ngôi đền nhỏ này vẫn được người đương thời xếp vào hàng kiệt tác và được coi như một bước chuẩn bị quan trọng của Bramăngtê cho sự ra đời nhà thờ Xanh Pie – tòa thánh Vaticăng bất hủ – sau đó ít năm.

Kiến trúc thời kỳ Phục hưng toàn thịnh (nửa đẩu thế kỷ thứ XVI) 1

Năm 1505, sau loạt công trình khá thành công của Bramăngtê ở khu vực Vaticăng, nhà kiến trúc lừng danh này được Giáo hoàng Lulia II đặt thiết kế ngôi nhà thờ lớn Xanh Pie Khởi xây năm 1506, tòa nhà này ban đầu có mặt bằng hình chữ thập đểu theo truyền thống Hy Lạp. Bằng cách này, Bramăngtê muốn tạo ra một loạt các không gian mạch 
lạc và hoàn chỉnh về hình khối, có sự liên hoàn, tuần tự phát triển vế độ lớn và chiều cao với một vòm bán cầu lớn nhất ở trung tâm. Tựa trên hàng cột chạy vòng quanh, vòm bán cầu này dường như được chổi lên từ các khối cấu thành ở bên dưới, như được Bramăngtê mô tả trên kỷ niệm chương được đúc vào dịp khởi công tòa thánh này.
Các kiến trúc sư thời kỳ Phục hưng coi kiểu nhà thờ tròn lợp vòm bán cầu là hình thức bố cục hoàn hảo nhất của một cỏng trình công cộng có chức năng làm điểm nhấn đô thị. Phương án tòa thánh Xanh Pie năm 1505 được xem như kết quả cuộc tìm kiếm của nhiều thế hệ các nhà lý luận cũng như thực hànn thời Tiền Phục hưng, bắt đầu từ Bruneleski. Song những ý tưởng của Bramăngtê không bao giờ trở thành hiện thực. Ông đã qua đời lúc 70 tuổi, một năm sau cái chết của người đặt hàng – Giáo hoàng Lulia II (năm 1513). Tuy nhiên, Bramăngtê vẫn được coi là người đặt nền móng cho một quan niệm mới về không gian: nhẹ nhàng, tràn ngập ánh sáng, mang đậm màu sắc thế tục. Sáng tác của Bramăngtê đã thoát khỏi những tàn dư Trung cổ, sáng tạo được các nguyên tắc bô’ cục và hình khối, thể hiện được các quan điểm tiên tiến của thời đại mình. Ảnh hưởng của Bramăngtê còn in đậm trong đám học trò và những người kế tục ông trong hơn nửa thế kỷ sau.
Cũng xuất thân từ một nhà hội họa, Raphaen Xăngti (1483 – 1520) được giao sửa lại bản thiết kế năm 1505 của Bramăngtê, ông đã dùng một “mặt bằng chữ thập kiểu La Mã” (baxilica) thay cho kiểu mặt bằng tập trung để không giãn bên trong rộng hơn, chứa được nhiều tín đồ hơn. Theo đó, vai trò của vòm bán cầu lớn trở thành thứ yếu so với phần mặt trước của tòa nhà, tạo nên một sự hợp khối êm đềm. Đây cũng là một phong cách rất đặc trưng của Raphaen, giống như trong hội họa của ông .
Tiếp sau Raphaen, Peruxi đã trở lại phương án ban đầu có mặt bằng hình chữ thập đều kiểu Hy Lạp của Bramăngtê với ít nhiều sửa đổi. Công việc xây dựng nhà thờ Xanh Pie tiến triển rất chậm chạp, có lúc phải ngừng vì chiến tranh. Đến năm 1536, việc xây dựng nhà thờ được giao vào tay Antanhô Xănggalô (con), ồng này lại quay trở lại mặt bằng chữ thập kiểu La Mã của Raphaen. Hai bên lối vào được chốt bởi hai tháp vuông dáng Gỏtích, còn mái vòm trung tâm được hai tầng cột nâng cho cao hẳn lên. Nhưng rồi việc đôn đốc xây dựng bị trễ nải, đề xuất của Xănggalô cũng không thành hiện thực.

Related posts